Felsefede “akrasia” adı verilen bir sorun vardır: Kişinin neyin kendisi için iyi olduğunu bildiği hâlde buna aykırı davranması. Sokrates, bilerek kötüyü seçmenin mümkün olmadığını savunurken Aristoteles insanın arzuları ile aklı arasındaki çatışmayı daha gerçekçi bir biçimde ele almıştır. Diyete başlayıp birkaç gün sonra kendini buzdolabının önünde bulan biri, bu kadim tartışmanın gündelik bir örneğini yaşar.
Bu Bir İrade Sorunu mu?
Yeme davranışını yalnızca irade gücüyle açıklamak çoğu zaman eksik kalır. Uyku düzeni, stres, hormonal etkenler, öğün atlama, aşırı kısıtlayıcı listeler ve duygusal ihtiyaçlar yeme davranışını belirgin biçimde etkiler. Kendini “iradesiz” olarak etiketlemek ise suçluluk duygusunu artırarak döngüyü besleyebilir. Bu tür etiketlerin nasıl çalıştığını bilişsel davranışçı terapi ve felsefe sayfasında ele alındı.
Duygusal Yemenin İşaretleri
- Açlıktan çok can sıkıntısı, kaygı, öfke ya da yalnızlık anlarında yemek yeme isteği
- Belirli yiyeceklere ani ve yoğun istek duyma
- Doyduktan sonra da yemeye devam etme
- Yedikten sonra suçluluk ya da utanç hissetme
- Yemeği gizli tüketme eğilimi
Diyetisyen ve Psikolog Neden Birlikte Çalışır?
Diyetisyen; kişinin sağlık durumuna, yaşam tarzına ve ihtiyaçlarına göre beslenme planı oluşturan, besin değerleri ve sürdürülebilir alışkanlıklar konusunda rehberlik eden uzmandır. Psikolog ise yeme davranışının arkasındaki duygusal örüntüleri, stresle baş etme biçimlerini ve düşünce kalıplarını ele alır. Duygusal yemenin belirgin olduğu durumlarda bu iki uzmanın iş birliği, yalnızca listeye odaklanan bir yaklaşımdan daha kapsamlı bir çerçeve sunabilir.
Ne Zaman Dikkatli Olunmalı?
Kontrol kaybıyla tekrarlayan aşırı yeme atakları, yedikten sonra kusma ya da aşırı egzersizle telafi etme, kilo ve beden şekliyle aşırı meşguliyet gibi durumlar yeme bozukluklarıyla ilişkili olabilir. Bu belirtiler kendi kendine tanı konacak işaretler değildir; bir hekim ve ruh sağlığı uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Uzman seçimi için Çankaya’da psikolog seçimi yazısına bakabilirsiniz.
Küçük Adımlar
Öğünleri düzenli tutmak, yemek yerken dikkati tabağa vermek ve duyguları yemekten başka yollarla ifade etmeyi denemek bazı kişilere yardımcı olabilir. Dikkatli yeme pratiği için farkındalık ve meditasyon sayfasına, beden algısıyla ilgili kaygılar için ise beden algısı ve estetik kararlar yazısına göz atabilirsiniz. Hangi beslenme planının uygun olduğu ise kişisel değerlendirmeden sonra uzman tarafından belirlenir.