Farkındalık, şu anda olup biteni yargılamadan ve merakla fark etme hâli olarak tanımlanır. Kökleri Budist düşünce geleneğine uzanır; ancak benzer fikirler Stoacılarda, Hristiyan mistiklerinde ve fenomenoloji gibi Batı felsefesi akımlarında da bulunabilir. Yirminci yüzyılın sonlarında bu pratikler dini çerçevelerinden ayrılarak stres azaltma ve psikoterapi programlarına uyarlanmıştır.
Psikolojide Farkındalık
Farkındalık temelli stres azaltma ve farkındalık temelli bilişsel terapi gibi yapılandırılmış programlar, belirli gruplarda araştırılmıştır. Bazı çalışmalar düzenli pratiğin stres algısını ve tekrarlayan olumsuz düşünce döngülerini azaltmaya katkı sağlayabileceğini öne sürer. Kabul ve kararlılık terapisi gibi yaklaşımlar da farkındalık becerilerini değerler doğrultusunda davranmakla birleştirir. Bu yaklaşımların bilişsel terapiyle ilişkisini bilişsel davranışçı terapi ve felsefe sayfasında bulabilirsiniz.
Başlarken
- Günde birkaç dakikalık kısa oturumlarla başlamak
- Dikkati nefesin akışına ya da bedendeki duyumlara vermek
- Zihin dağıldığında bunu bir başarısızlık olarak görmeden nazikçe geri dönmek
- Yemek yemek ya da yürümek gibi gündelik etkinlikleri dikkatle yapmayı denemek
Gündelik Bir Pratik Olarak
Ankara’da yaşayan biri için bu pratik bir sessiz odada olduğu kadar Kızılay’dan metroya binerken, Seğmenler ya da Kuğulu Park gibi yeşil alanlarda yürürken de denenebilir. Farkındalık bir ortamdan kaçmak değil, içinde bulunulan ana dikkat vermektir. Bu dikkat, duygusal yeme eğilimini fark etmek için de kullanılabilir; ayrıntılar için yeme davranışı ve irade sayfasına bakabilirsiniz.
Sınırlar ve Dikkat Edilecek Noktalar
Meditasyon çoğu kişi için güvenli kabul edilse de herkes için uygun değildir. Ağır travma öyküsü olan bazı kişilerde içe dönük uzun oturumlar rahatsız edici anıları ya da yoğun duyguları tetikleyebilir. Psikotik belirtiler, ağır depresyon ya da kriz durumlarında meditasyon tek başına bir çözüm olarak görülmemeli, bir ruh sağlığı uzmanının değerlendirmesi alınmalıdır. Farkındalık pratikleri tedavinin yerine değil, gerekirse uzman eşliğinde onun bir parçası olarak düşünülmelidir. Uzman seçimine dair bilgiler için Çankaya’da psikolog seçimi sayfasına, farkındalığın felsefi akrabası olan bir okul için Stoacılık ve stres yönetimi yazısına göz atabilirsiniz.